Prenten

Op deze foto, gemaakt tussen 1900 en 1905, zien we de oude dorpsbrug van Polsbroek over de Polsbroeker Voorwetering, met een lantaarn in het midden, voor de brug. De brug is met de wegreconstructie en demping van het deel van de Voorwetering ten Westen van de brug, in 1964 verdwenen.

Tegenover de brug, op Dorp 47, was de smederij van smid Leen Horden gevestigd. Eerder was dit smederij Schakel, waar we hieronder wat meer over vertellen. Daarnaast was de manufacturenzaak van Ernst van der Vlist, die een gezin had met 16 kinderen. Op de fiets ging hij de klanten langs met zijn koopwaar: pilose werkbroeken (pilo was een sterk halflinnen, half-katoenen weefsel), overalls, schorten etc. De buurman was schilder Kooiman.

Dirk Schakel (1823-1900) startte rond 1845 als smid in Polsbroek. Ondanks zijn jonge leeftijd wist hij zich te ontwikkelen tot een succesvolle vakman. Naast het uitvoeren van het normale boerensmidswerk maakte hij tijdens de wintermaanden verschillende soorten schaatsen. In 1885 adverteerde hij in zowel de Goudsche Courant als de Schoonhovense Courant voor zijn “alom bekende Friesche en Hollandsche schaatsen”.

Zuid-Hollandse-Friese schaatsen van Schakel Polsbroek

Dirk had een groot gezin. Drie van zijn zoons, Cornelis, Dirk Jr. en Piet, leerden het smidsvak bij hun vader. Uiteindelijk gingen ze elk hun eigen weg als zelfstandige smeden. Cornelis (1851-1894) begon in 1876 een smederij in Benschop.  Piet (1864-1934) nam vermoedelijk net na 1890 de smederij van zijn vader over in Polsbroek. In de winter van 1894/95 adverteerde hij, net als zijn vader, in de Schoonhovense Courant met ‘Schakels beroemde schaatsen’. De schaatsen die Piet maakte, hadden hetzelfde ontwerp als die van zijn vader. In 1909 verlaat hij het smidsvak en stapt hij over op de handel en reparatie van (motor)fietsen in Schoonhoven. In 1924 komen daar automobielen bij en samen met zijn broer Aart wordt hij Ford-dealer.

Kleinzoon Jan Schakel (1879-1950) nam in 1909 de smederij in Polsbroek over van zijn oom Piet, nadat hij een tijdje werkervaring had opgedaan bij verschillende andere smeden. Zo werd hij de derde generatie Schakel in de smederij. In 1918 stopte hij met de smederij.

Gebaseerd op: Het virtuele schaatsmuseum. Op de site schaatshistorie.nl leest u nog meer  Pieter Schakel en zijn beroemde schaatsen.

De smederij. Op het raam boven de deur staat “Smederij en Schaatsenfabriek P. Schakel”. Dit was dus in de tijd van Piet. De smid zelf staat rechts naast het paard.

Advertentie uit de Schoonhovense Courant van 24 december 1891

Foto uit ca. 1929. Je ziet links nog net een stukje van de smederij. Voor het pand staat smid Horden. Rechts met de fiets is Piet Hoogendoorn (smidsknecht).

Foto uit ca. 1929. Je ziet links nog net een stukje van de smederij. Voor het pand staat smid Horden. Rechts met de fiets is Piet Hoogendoorn (smidsknecht).

Het Dorp Lopik van eene andere zijde, Gravure van H. Spilman naar een voorbeeld van een gewassen tekening van J. de Beijer uit 1745.

We zien hier de Dorpstraat, kijkend naar het noordoosten (richting de Manebrug). Op de voorgrond de is de Lopikerwetering duidelijk herkenbaar. Achter de huizen is de Nederlands Hervormde kerk zichtbaar. Die lijkt wat vreemd ver naar het westen te staan vergeleken met de kerk zoals wij die tegenwoordig kennen. Dat klopt. Rond 1425 werd een kerk gebouwd op de plaats waar in het begin van de dertiende eeuw al een kerk stond. De nieuwe kerk was veel groter, met een toren van bijna 50 meter hoog. De toren en een stuk van de kerk stonden op de huidige begraafplaats.

De torenspits brandde in 1576 af en werd pas in 1637 herbouwd. Na een nieuwe spits in 1780 zakte de toren scheef, waarna deze in 1797 werd ingekort. Door aanhoudende verzakking sloopte men in 1818 de rest van de toren en een deel van de kerk; de kerk werd daarbij 11 meter korter en kreeg een nieuwe westgevel met kleine toren.

Gezicht op de Lopikerweg Oost te Lopikerkapel met rechts de Enge IJssel, 1900-1905

Deze ansichtkaart prijkt op onze homepage. Dit beeld van Lopikerkapel is kenmerkend voor de hele omgeving. Een watergang, hier de Enge IJssel, met knotwilgen, in de verte een hoge brug zodat de trekschuiten goed konden passeren, een langhuisboerderij over het water en verschillende andere gebouwen langs de weg. In de sloot weken de wilgentenen. In de tijd dat de tenen geschild moesten worden, was de hele bevolking van Lopikerkapel, inclusief de kinderen, hiermee bezig. Ook een grote bos ‘witte’ geschilde tenen is zichtbaar. Op de weg staat een hondenkar, zoals gebruikt door handelaren, melkboeren en bakkers (mogelijk – de kar lijkt wel erg groot).

Het pand links is de oude onderwijzerswoning gebouwd in 1860. Het pand rechts ernaast was ooit een herberg waarin ook de schout en schepenen van Zevenhoven vergaderden en rechtspraken. De herberg heette in de zestiende en zeventiende eeuw ‘De Swaen’. In 1686 werd deze in een verkoopakte met ‘De Prins’ aangeduid en tussen 1821 en 1837 veranderde de naam in ‘Het Oude Regthuis’.

In 1736 werd genoemd dat naast het huis een kaatsbaan lag; kaatsen was in die tijd een populaire sport. In 1837 was deze kennelijk verdwenen want toen was er sprake van een kolfbaan, voor de andere historische sport die in deze omgeving werd gespeeld: het kolven. Vanaf het midden van de twintigste eeuw was er in de westelijke kant van het pand een bakkerswinkel gevestigd, die later uitgroeide tot een buurtsupermarkt.

In het gebouw met de trapgevel was van 1887 tot 1986 de openbare school gevestigd. In dit gebouw ‘d’Ouwe School’, is nu het buurthuis van Lopikerkapel gevestigd, met daarin ook een klein museum met archeologische vondsten uit de omgeving.

Een opvallend historisch gegeven is dat deze kleine plaats vroeger viel onder drie verschillende besturen: Lopik, Zevenhoven en Jaarsveld. Het gebied ten zuiden van de Enge IJssel hoorde bij Jaarsveld, terwijl de grens tussen Lopik en Zevenhoven dwars door het huidige dorp liep.